معمار

آموزشی

طراحی دانشکده معماری
ساعت ۳:٠٧ ‎ق.ظ روز ۱۳۸٩/٧/٢٥   کلمات کلیدی: طراحی دانشکده معماری ،دانشکده معماری ،معماری

طراحی دانشکده معماری

(با تکیه بر کیفیت فضاهای آموزشی)

بیان مسئله :

مقدمه

به نظر ماریا ریبا نویسنده کتاب «تسهیلات آموزشی» اگر دیسیپلینی وجود داشته باشد که بتوان تکامل بشر را کاملاً و به روشنی در آن مشاهده کرد آن دیسیپلین معماری است . زیرا با توجه به انواع، تعدد و بسط و گسترش فرم های معماری در طول تاریخ می توان مسیر طولانی و چه بسا نامنظم تحول تاریخی را ترسیم کرد و از آن ها به شرایط اجتماعی ، مذهبی ، اقتصادی یا شرایط اخلاقی و سیاسی پی برد. خلاصه آنکه معماری به شیوه درک زندگی اجتماعی کمک می کند ، اما آنچه که در این مجال به دنبال آن هستیم و به عنوان مسأله ما طرح شده است ، طراحی دانشکده هنر و معماری با تکیه بر کیفیت فضاهای آموزشی است. «خلق فضا همواره مقصود معماری بوده است فضای آموزش ، نیز بی شک یکی از راهبردهای رسیدن به این مقصود می باشد و دو هدف را دنبال می کند : تعلیم و تربیت معمار . از اینرو توجه به آن ، به دلیل میزان نقشی که در شکل گیری شخصیت معمار به عنوان شکل دهنده اصلی فضاهای معماری دارد ، اهمیت می یابد.» نبود فضاهای آموزشی مناسب و امکانات سخت افزاری یکی از کمبودهای اساسی آموزش معماری در ایران است . آتلیه ها فضای ثابتی را در طول دوره آموزش در اختیار دانشجویان نمی گذارند و امکان آمد و رفت و انجام  پروژه های درسی در تمام ساعات شبانه روز و روزهای سال برقرار نیست. علاوه بر اینها سایت کامپیوتر با امکانات چاپ بیست و چهار ساعته و کارگاه ماکت و چوب با ابزار و فضای مورد نیاز در اختیار همه دانشجویان نیست ، همچنین فضا و امکانات آموزشی ، و نیز ارتباط آموزش معماری با نیازها و خواسته های کنونی و آتی ، از نکاتی هستند که در بسیاری از مراکز آموزشی به شکل مطلوب مورد توجه و بررسی قرار نگرفته اند. گستردگی این مسأله در سطح اکثر فضاهای آموزش معماری در کشور قابل مشاهده است بررسی میدانی کیفیت فضاهای آموزشی و مطالعات صورت گرفته در این زمینه گواه مطمئنی است بر این ادعا ، این امر با توجه به رشد بی حد و حساب مجموعه‌های آموزش عالی که به آموزش معماری مشغول هستند . بیشتر خود را بروز داده است تأکید بر کیفیت فضایی و تأثیر آن از طریق مطالعاتی که در زمینه روان شناختی فضا صورت گرفته و از طرف دیگر باور جمعی به ضعفهای شدید فضای آموزش معماری در ایران که از مقایسه با دیگر فضاهای آموزشی در سطح دنیا حاصل شده اهمیت موضوع را چندین برابر نموده است . «آشفتگی فضاهای آموزش معماری در ایران و عدم وجود روندی ، تقریباً پاسخ ده به نیازهای آموزشی دانشجویان و عدم هدفمند کردن ذهن دانشجو در جهت یادگیری طراحی معماری از مسائل اساسی و ضعفهای آموزش معماری ما می باشد به طوریکه در آموزش معماری آکادمیک ارزیابی کمی و عددی معیار اساسی ارزیابی دانشجو قرار گرفته شده است و خبری از کیفیت نیست ، عدم کیفیت فضایی ، کارگاههای طراحی معماری و نبود فضای خلاق منجر به عدم خلق فضای ایده آل در طرحها می شود.» براساس اطلاعات مکتوب و پژوهشهای صورت گرفته در باب فضا و مفاهیم کیفی آن و براساس اطلاعاتی که از تحلیل تصاویر فضاهای آموزشی حاصل شده ، نگاهی شکل گرفته است که شاید به پشتوانۀ این آگاهی بتوان تأکید نمود که فضاهای موجود از کیفیت مناسب برای امر آموزش برخوردار نیست . استناد به تحقیقاتی که در باب معماری و نسبت آن با روان شناسی محیط و به خصوص محیط آموزشی صورت گرفته و مطالعة میدانی فضاهای آموزشی و تطبیق این دو با هم در شکل گیری اطلاعات و درک این مطلب اهمیت به سزایی دارند . عدم پاسخگویی به این امر ضمن پائین آوردن کیفیت آموزش سبب ایجاد بستر ناآرامی برای ذهن دانشجو شده که این نارضایتی سبب عدم ایجاد حس تعلق برای دانشجو نسبت به این فضا می شود تداوم این امر ضمن زیر سؤال بردن آموزش و ایجاد تعارضات، پیش زمینه ذهنی دانشجو را در نقد و تحلیل فضای بهینه دچار چالش می کند و سبب می شود که او نیز در طرح فضا به کیفیت های مناسب دست پیدا نکند. از طرفی دیگر با از بین بردن اشتیاق به خلاقیت در روند آموزش، در صورت ضعف فضا ، امکان طرح بهینۀ فضا را در روند آموزش و در فضای حرفه‌ای نیز کاهش می‌دهد که این امر در نهایت ساخت شهر را تحت تأثیر قرار خواهد داد.

 

بدنه مسئله :

در باب تأثیر متقابل ساخت محیط بر رفتار و از طرف دیگر تأثیر الگوهای رفتاری و خواستگاه آن بر طرح محیطی مناسب و قابل اعتناء دیدگاه هایی موجود می باشد، که در مجموع اهمیت تاثیرکیفیت فضا بر رفتار تأکید شده است. اما این مسأله با رویکرد به فضاهای آموزشی و به خصوص آموزش معماری کمتر مورد تحلیل قرار گرفته است و به نظر می آید در مواردی به جهت سبک و سیاق آموزش ها و سیستمهای متفاوت آن شاید با تعارضها و تناقضهایی همراه شود . «بحث و کنکاش در مورد یافتن مشکلات وافر بر سر راه آموزش معماری در ایران خود به تنهایی از مباحث مهم و بسیار اصولی در پی بردن به راه حل های بهبود و اصلاح آموزش معماری آکادمیک می باشد زیرا تا وقتی که یک سؤال به خوبی درک نشود هرگز نمیتوان پاسخ کامل و صحیح را برای آن ارائه داد . از آنجایی که رسالت نهائی معماری رسیدن به تعالی در ساخت یک بنا می باشد و هدف هر معمار هم به جا گذاشتن یک اثر متعالی از خود است شاید بتوان یکسری مفاهیم را برای ارتقاء آموزش طراحی معماری آکادمیک در جهت ارتقائ درک فضا در روند طراحی به شرح زیر پیشنهاد کرد :

1 بررسی سیستم آموزشی و تعیین اولویت ها که   از سیاست های کلی است .

2 تلاش برای نهادینه کردن این نکات به صورت الگوهای طراحی جهت طرح فضا .

3 تعیین جمعیتهای هدف در مقاطع متفاوت و عملی کردن آن ها به جهت سنجش جمعیتهای نمونه .

4 ارزیابی نتایج و تصحیح به جهت رسیدن به الگوهای مناسب جهت کاربرد در سطح کل فضاهای آموزشی.» تصویر این تحقیق با استناد به مطالعات کتابخانه ای و میدانی در فضاهای معماری شهر مشهد انجام می شود، و در دانشکده هنر و معماری دانشگاه آزاد مشهد تحقق می یابد. بازه زمانی از سال 1370 تاکنون و جمعیت مخاطب نیز دانشجویان مقاطع مختلف این دانشکده و اساتید و پرسنل آن می باشند.

نتیجه مسئله :

نتایج این تحقیق می تواند بصورت الگویی بهینه برای طرح فضا پیشنهاد شود. این الگوها براساس نوع پاسخگویی به طرح فضا، قالبی را به عنوان یک نمونه ایده آل جهت طرح فضاهای آموزشی مطرح می کند. اصلاح و تأیید الگوها از سوی وزارت آموزش عالی، در باب طرح فضای آموزشی و به خصوص آموزش معماری و به کار گیری آن بعد از بررسی های مناسب جهت طرح فضا می تواند کیفیت آموزش و آموزش معماری را به گونه ای رشد دهد که هدف های طرح و حتی فراتر از آن تأیید شود. به عنوان مثال بسترسازی بهتر برای خلاقیت و افزایش کیفیت های آموزش از طرفی و زمینه سازی برای ارتقاء درک کیفیتهای فضایی در هنگام طرح فضا می تواند از جمله نتایج این پژوهش باشند. بازنگری و اصلاح فضاهای موجود و بهینه سازی آن ها از جمله نتایج کوتاه مدت کاربردی این تحقیق است.

بیان اهداف طرح :

هدف کلی :

طراحی دانشکده هنر و معماری (با تکیه بر کیفیت فضاهای آموزش معماری)

اهداف جزئی :

1 ارتقاء کیفیت فضاهای آموزش معماری

2 جدا سازی چیدمان از طراحی در آموزش معماری ( درک فضا و  ملموس شدن عملکردها است که منجر به طراحی می شود در صورتیکه در چیدمان فضائی، فضاها به صورت کلیشه ای وصنعتی درکنار هم می باشد.

3 دور کردن دانشجو از کور فضائی (کور فضائی در اثر توجه به حجم و پلاستیک بنا ایجادمی شود در صورتیکه برای طراحی، دانشجو باید کلیه عوامل حجم، پر و خالی، عملکرد، فرم و.... را به صورت رفت و برگشتی با هم تلفیق کند کور فضائی موجب عدم شناخت روح فضا می شود)

4 طراحی فضاهای آموزش معماری متناسب با هویت، فرهنگ و معماری  ایرانی به منظور ایجاد نوستالوژی فکری در دانشجویان که برای رسیدن  به این هدف بایستی از یک سو تنوع فضاها را در  نظر داشت و از سوی دیگر لازم است در نسبت بین فضاهای خصوصی- نیمه عمومی و عمومی دقت فراوان داشت.


منابع :

-        کتب :

¨   کامل نیا، حامد؛ «طراحی محیطهای یادگیری (مفاهیم و تجربه ها)»، انتشارات سبحان نور، تهران 1385.

¨     الکساندر، کریستوفر؛ «معماری و راز جاودانگی»، ترجمه قیومی بیدهندی.

¨   گروتر، یورگ؛ «زیباشناسی در معماری»، ترجمه جهانشاه پاکزاد، انتشارات دانشگاه شهید بهشتی.

¨     زوی، برونو؛ «چگونه به معماری بنگریم»، ترجمه فریده گرمان، تهران : کتاب امروز.


«اگر محیط آموزشی بخواهد زمینه ای ثمربخش برای نسل آینده باشد، محیط و ساختمان هایش می بایست خلاقه باشند، نه تقلید شده. محیطی محرک برای آزاد کردن اندیشه و بیان خلاقه، به همان اندازه روش تدریس دارای اهمیت است. بدین لحاظ، قدرت و توان در خلق ساختمان هایی که برای تمرکز رشد فرهنگی افراد مناسب اند، مستقیماً به طراحی فضاهای هدایت کننده به فعالیت فکری مربوط می شود. مواردی نظیر روشنایی و نورپردازی، انتخاب رنگ، ارتباط مناطق گوناگون، خلق حیاط های داخلی یا مناطق محوطه سازی شده و جز آن، برای به دست دادن نتیجه نهایی معماری‌ای که گشاده دست بودن با کاربرانش را هدف قرار می دهد، از جمله جنبه های اساسی کار هستند.»

کاغذی :

لویی دوران : یکی از معمارانی که به فضا در معماری توجهی ویژه کرد، او در سال 1800 میلادی معماری را چنین تعریف کرد : معماری هنر ترکیب فضاست به نحوی که در تمام ساختمان های عمومی و خصوصی قابل تحقق باشد. هدف اصلی دوران از این تعریف، نظریه پردازی در زمینه ی موضوع های طراحی برای آموزش معماری بود که آن ها را در کتاب معروفش به نام «دقت و تأکیدی بر درس های معماری» نشان می دهد. عنصرهای معماری که دوران از آن ها نام می برد عبارتند از : دیوارها، ستون ها و طاق ها و با این عناصر به دسته بندی و تحلیل آثار معماری دوره های مختلف می پردازد.

هنری سانوف : استاد انیستیتو امریکایی معمار- نظریه پرداز معماری در زمینه فضاهای آموزشی

او می گوید : در فضای آموزشی، محیط فیزیکی به عنوان مربی دوم مطرح است.

بخش دوم :

طرح های مشابه :

طرح های خارجی- اجرایی :

- مدرسه معماری باوهاس : هدف اصلی این مدرسه آشکار کردن ذهنیت خلاق نهفته فرد است. عنصر خلاقیت، قوانین ریتم و تناسبات، ارزشهای نوری و فضاهای پر و خالی. هدف اصلی معمار ترکیب فضاها با یکدیگر و پدید آوردن مجموعه ای واحد بود.

- در ساختمان باوهاس دو نکته اساسی که مورد توجه بوده است :

نظم دلپذیری که از ترکیب سطوح و فضاهای مختلف به وجود آمده است و استفاده از شیشه که میسر می دارد درون و بیرون ساختمان در آن واحد دیده می شود.

- مدرسه هنر و معماری فلوریدا :

این دانشکده در سال 1980 در ایالت فلوریدا امریکا و در شهر میامی ساخته شد. معمار این دانشگاه برنادچومی می باشد. در اینجا خود ساختمان هر چه هست به همان اندازه مهم است که چگونه به نظر می رسد. فضاهای با روح که به نحو بسیار عالی هر کدام تعریف شده باشند.

طرحهای داخلی- اجرایی :

- دانشکده هنر و معماری دانشگاه آزاد اسلامی- واحد مشهد :

در این بنا که از سال 1371 مورد استفاده قرار گرفته است هیچگونه توجهی به کیفیت فضایی، ابعاد و تناسبات معماری نشده است.

- دانشکده هنرهای زیبا، دانشگاه تهران، (رولاند دوبرول، ماکسیم سیرو، مارکوف، الکساندر موزر، آندره گدار، محسن فروغی).

طرح های داخلی- کاغذی :

- پایان نامه کارشناسی ارشد «مدرسه معماری» نجمه نبوی، استاد راهنما دکتر خسرو صحاف، 1384.

- پایان نامه کارشناسی ارشد «بررسی ویژگیهای فضای آموزش معماری»، عقیل بهرامی، استاد راهنما سید امیرسعید محمودی، دانشگاه هنرهای زیبای تهران.

چکیده تحقیق :

فهم انسان در برخی از موارد، پروسه ای پیچیده به خود می گیرد و گاهی خیلی ساده اتفاق می افتد، در واقع گاهی فهم از حس برمی خیزد، گاهی از وجود، گاهی فهم ریشه در ادراکات حسی ما به خصوص حس بینایی از دنیای اطرافمان دارد و گاهی ریشه در معانی، که یا در وجود انسان شکل گرفته و یا از محیط پیرامون برداشت شده است.

در معماری چنانچه قابل اثبات است ابتدا ماهیت و مفهوم وجود دارد، بعد ماده خلق می شود یعنی آنچه که تصور نامیده می شود شکل وجود به خود می گیرد و سرانجام تصویر این تصور به بیرون ذهن منتقل می شود. ذهن ما از یک جهت مانند یک تخته سیاه در آتلیه معماری دانشکده مان می باشد که ابتدا روی آن خطی ترسیم نشده است اما به تدریج و مرحله به مرحله با گذراندن واحدهای ترکیب و مقدمات و هندسه و دیدن مجله ها و فضاهای متفاوت، نمادهایی را بر روی این تخته خالی از هر گونه خط و هندسه ترسیم می نماییم. پس دیدن، نگاه کردن و اندیشیدن در معماری بسیار حائز اهمیت می باشد. آیا تصور انسانی که زیبایی را ندیده و درک نکرده و فقط مفهوم آن را شنیده با انسانی که آن را دیده و درک کرده یکی است؟ پرورش خلاقیت ذهنی دانشجو در فضایی که زشت، بی تناسب، بی روح بدون توجه به ارگونومی انسانی طراحی شده است بسیار مشکل بوده در صورتی که کیفیت فضایی و متناسب بودن و کارکردی بودن آن تأثیر بسزایی در پرورش ذهنی یک دانشجو به خصوص، دانشجوی هنر و معماری دارد.

در این تحقیق بر آنیم که با بررسی فضاهای تشکیل دهنده یک دانشکده معماری، آموزش معماری، دانشجوی معماری و ارتباط آنها با فضا و پیرامون خود به ضوابط و معیارهایی دست پیدا کنیم که طراح را دریافتن راه حل نهایی یاری رساند. نظر به اینکه اکثر پژوهش های موجود درباره کیفیت فضاهای آموزشی در برخی زمینه های خاص مانند دانشکده ها و یا دانشکده معماری بسیار ناچیز و کمرنگ می باشد، اجرای این پژوهش ضروری به نظر می‌رسد. یافته های این تحقیق و پژوهش می‌تواند ما را در ایجاد فضای انسان ساخته بهینه تر، دانشکده های کاراتر و نیز به بیان نظریه های جدیدتر یاری دهد.

ضرورت توجه به این مطلب با دانستن اینکه، در ایران دانشکده های معماری به طور خاص برای این موضوع طراحی نشده اند و یا در هنگام طراحی به این موضوع توجه نشده است بیشتر مشخص می شود و نهایتاً سعی می شود به مشخص شدن فاکتورهای مؤثر راهکارهای لازم برای طراحی بهینه دانشکده معماری با تأکید بر کیفیت فضاهای آموزشی ارائه گردد.